یکی از مفاهیمی که توجه به آن برای عبور از فضای پدرسالارانه تاریخی در جنسینگی (sexuality) و رسیدن انسان به جایگاه واقعی خود، یعنی برخورداری از "کرامت انسانی" لازم به نظر می رسد، "رضایت آگاهانه" است.

کرامت انسانی (در کنار و حتی مقدم بر حقوق جنسی) ایجاب می کند که هرگونه تعامل جنسی (و نه فقط نزدیکی جنسی) با رضایت آگاهانه دو طرف همراه باشد. حتی آئین های دینی ازدواج از جمله در اسلام، متضمن قبول و ایجاب است و به عبارتی "عقد" صرفاً با قصد و رضایت دو طرف تحقق می یابد. جالب اینجا است که چه به لحاظ فقهی و چه حقوقی، در خصوص عقود نیز بر "آگاهی کامل" دو طرف نسبت به مفاد عقد تاکید می شود.

در این خصوص ممکن است نسبت به سه نکته مهم غفلت شود.

الف) فردی که رضایت آگاهانه می دهد، اصولاً باید قادر باشد تا آگاهی کافی برای اعلام رضایت را داشته باشد. به این ترتیب سفسطه های مرسوم این روزها برای توجیه کودک همسری یا خشونت های جنسی علیه کودکان با استناد به رضایت خود فرد، بی معنی است. فردی که هنوز توانایی ذهنی کافی (و متعارف با الزامات دنیای جدید) برای اعلام چنین رضایتی نداشته باشد، اصولاً چگونه می تواند رضایت آگاهانه بدهد؟!

ب) اعلام رضایت آگاهانه، مستلزم آگاهی از "پیامدهای بالقوه" یک تصمیم است. بنابراین وقتی یک فرد اطلاعات کافی در مورد عواقب احتمالی یک رفتار نداشته باشد (حتی با رضایت)؛ در عمل این اعلام رضایت، "آگاهانه" نخواهد بود. به این ترتیب وقتی یک نوجوان 13 ساله متوجه نیست که با ازدواج در این سن (یعنی قبل از شناخت کافی نسبت به خود، دنیا و افق های پیش رو) ممکن است چه فرصت هایی را از دست بدهد یا یک جوان به ظاهر رضایتمند، بدون آگاهی از پیامدهای یک رابطه جنسی (مثل بارداری ناخواسته یا خطر ابتلاء به بیماری های منتقل شونده از راه تماس جنسی) وارد رابطه شود؛ اصولاً "رضایت آگاهانه" از مفهوم تهی می شود!

ج) شاید خیلی بدیهی به نظر برسد که داشتن رضایت آگاهانه، تنها در شرایط داشتن آزادی و اختیار عمل است که امکان پذیر تلقی می شود. اما متاسفانه این موضوع در بسیاری از جوامع مورد عنایت کافی قرار نمی گیرد. به عبارتی، رضایتی که هرگونه ردپایی از تهدید یا اجبار در آن وجود داشته باشد از اعتبار ساقط است.

در یک جمع بندی می توان گفت که هر نوع تعامل جنسی (حتی به سادگی یک لمس جنسی)، مستلزم رضایت هردو طرف است و این رضایت تنها به شرط آگاهی از پیامدهای احتمالی آن رفتار (که می تواند تهدید سلامت جسمی، روانی و اجتماعی هر یک باشد) و مختار بودن فرد، معتبر خواهد بود. نکته آخر این که حتی با تحقق شرط رضایت آگاهانه، مادام که یک رفتار، سلامت هر کدام از دوطرف را به مخاطره بیندازد می توان آن را "غیرسالم" دانست.

  • چهارم سپتامبر مصادف بود با روز جهانی سلامت جنسی و موضوع امسال این مناسبت، "رضایت" (consent) انتخاب شده است.